خرید و فروش بیت کوین

این ارز دیجیتال چیست؟

بیت‌کوین (BTC) ارز دیجیتالِ بومیِ شبکه‌ی بیت‌کوین است که هدفش امکان‌پذیر کردن پرداخت‌های الکترونیکی همتا‌به‌همتا بدون واسطه‌هایی مانند بانک‌ها و نهادهای مالی است. کاربرد اصلی آن انتقال ارزش به‌صورت مستقیم میان کاربران و ذخیره‌ی ارزش دیجیتال است.

طرح اولیه‌ی آن در اکتبر ۲۰۰۸ در قالب وایت‌پیپری با عنوان «بیت‌کوین: یک سیستم پول الکترونیکی همتا‌به‌همتا» و با نام مستعار ساتوشی ناکاموتو منتشر شد و نخستین بلاک شبکه (بلاک پیدایش) در ژانویه‌ی ۲۰۰۹ استخراج شد. هویت واقعی سازنده تا امروز ناشناخته مانده است. بیت‌کوین نخستین ارز دیجیتال غیرمتمرکزی است که عملاً به کار گرفته شد و مبنای شکل‌گیری کل صنعت رمزارز شد.

چه نقشی دارد؟

بیت‌کوین در شبکه‌ی بیت‌کوین نقش واحد پولی و ابزار انتقال ارزش را بر عهده دارد و برای پرداخت همتا‌به‌همتا، ذخیره‌ی ارزش و پرداخت کارمزد تراکنش‌ها و پاداش استخراج‌کنندگان استفاده می‌شود.

مهم‌ترین کاربردهای آن عبارت‌اند از:

• انتقال ارزش بدون واسطه: تراکنش‌ها مستقیماً میان دو طرف انجام می‌شود و به اجازه یا میانجی‌گری هیچ نهاد مالی نیاز ندارد. کوچک‌ترین واحد آن «ساتوشی» (۰.۰۰۰۰۰۰۰۱ بیت‌کوین) است و همین تقسیم‌پذیری، پرداخت‌های بسیار خرد را ممکن می‌کند.
• ذخیره‌ی ارزش: به دلیل عرضه‌ی محدود و مستقل بودن از هر دولت یا بانک مرکزی، بسیاری از کاربران آن را به‌جای ابزار پرداخت روزمره، به‌عنوان دارایی بلندمدت نگه می‌دارند؛ روایتی که با عنوان «طلای دیجیتال» شناخته می‌شود.
• کارمزد و امنیت شبکه: کاربران برای ثبت تراکنش‌ها کارمزد پرداخت می‌کنند و استخراج‌کنندگان علاوه بر پاداش بلاک، همین کارمزدها را دریافت می‌کنند؛ این جریان درآمدی انگیزه‌ی تأمین امنیت شبکه را ایجاد می‌کند.

چگونه کار می‌کند؟

شبکه‌ی بیت‌کوین بر پایه‌ی سازوکار اجماع اثبات کار (Proof of Work) و تابع درهم‌ساز رمزنگاری SHA-256 کار می‌کند و بیت‌کوین در این سازوکار نقش پاداش استخراج‌کنندگان و ابزار پرداخت کارمزد را ایفا می‌کند.

تراکنش‌ها در دفتر کل عمومی (بلاک‌چین) ثبت می‌شوند؛ دفتری که نسخه‌ای یکسان از آن روی هزاران رایانه در سراسر جهان نگهداری می‌شود. تراکنش‌ها در قالب «بلاک» بسته‌بندی می‌شوند و هر بلاک شامل هش رمزنگاری‌شده‌ی بلاک پیشین است و همین، زنجیره‌ای تغییرناپذیر می‌سازد. به‌طور میانگین هر ۱۰ دقیقه یک بلاک جدید اضافه می‌شود و نخستین استخراج‌کننده‌ای که معمای محاسباتی را حل کند، بلاک بعدی را ثبت می‌کند و بیت‌کوین‌های تازه‌ضرب‌شده به‌همراه کارمزد تراکنش‌ها را دریافت می‌کند.

زمانی که هاوینگ رخ می‌دهد — یعنی پس از هر ۲۱۰٬۰۰۰ بلاک و تقریباً هر چهار سال — پاداش هر بلاک نصف می‌شود و آهنگ ورود بیت‌کوین‌های جدید به گردش کاهش می‌یابد.

مالکیت دارایی با کلید خصوصی اثبات می‌شود و هیچ نهاد واحدی شبکه را کنترل نمی‌کند. این طراحی با هدف کنترل عرضه، تأمین امنیت شبکه از راه صرف انرژی محاسباتی و ایجاد انگیزه‌ی اقتصادی برای استخراج‌کنندگان انجام شده است.

چگونه عرضه می‌شود؟

عرضه‌ی بیت‌کوین تنها از راه استخراج (ماینینگ) انجام می‌شود؛ بیت‌کوین پیش‌استخراج نشده است، یعنی پیش از در دسترس قرار گرفتن برای عموم، هیچ مقداری میان بنیان‌گذاران توزیع نشده بود.

• سقف عرضه: محدود و برابر با ۲۱ میلیون واحد که در کد پروتکل تثبیت شده است. تا امروز بیش از ۲۰ میلیون واحد استخراج شده و در گردش است.
• آهنگ انتشار: پاداش هر بلاک از ۵۰ بیت‌کوین در سال ۲۰۰۹ آغاز شد و در هاوینگ‌های بعدی به ۲۵ (۲۰۱۲)، ۱۲.۵ (۲۰۱۶)، ۶.۲۵ (۲۰۲۰) و ۳.۱۲۵ بیت‌کوین (آوریل ۲۰۲۴) رسید. هاوینگ بعدی برای سال ۲۰۲۸ پیش‌بینی شده و پاداش را به حدود ۱.۵۶۲۵ بیت‌کوین می‌رساند. برآورد می‌شود تا حدود سال ۲۱۴۰ تمام واحدها استخراج شوند و پس از آن درآمد استخراج‌کنندگان تنها از کارمزد تراکنش‌ها تأمین شود.
• سوزاندن یا کاهش عرضه: پروتکل سازوکار سوزاندن ندارد، اما بخشی از عرضه عملاً از دسترس خارج شده است؛ برآوردها حاکی است حدود ۲۰ درصد از کل بیت‌کوین‌ها به‌دلیل گم شدن کلید خصوصی یا رمز عبور برای همیشه از دست رفته‌اند. همچنین حدود یک میلیون واحد منسوب به ساتوشی ناکاموتو از سال ۲۰۱۰ بی‌حرکت مانده است.

نتیجه‌ی این طراحی آن است که رشد عرضه‌ی در گردش به‌صورت برنامه‌ریزی‌شده و کاهنده پیش می‌رود؛ عرضه‌ی جدید در هر دوره کمتر می‌شود و هیچ مرجع مرکزی نمی‌تواند سقف ۲۱ میلیونی را تغییر دهد.

چه نکاتی را باید بدانم؟

پیش از نگهداری یا استفاده از بیت‌کوین، بهتر است عوامل مؤثر بر عرضه، نحوه عملکرد و ریسک‌های مرتبط با آن را در نظر بگیرید.

مهم‌ترین نکات عبارت‌اند از:

• عرضه: سقف عرضه ۲۱ میلیون واحد است و آهنگ انتشار با هر هاوینگ نصف می‌شود؛ عرضه نمی‌تواند در پاسخ به افزایش تقاضا زیاد شود.
• امنیت شبکه: امنیت از راه اجماع اثبات کار و الگوریتم SHA-256 تأمین می‌شود که مقاوم در برابر برخورد و بازگردانی است. شبکه توسط هزاران گره در سراسر جهان نگهداری می‌شود و هیچ نهاد واحدی آن را کنترل نمی‌کند. در مقابل، این سازوکار انرژی‌بر است و بحث درباره‌ی اثر زیست‌محیطی آن همچنان ادامه دارد.
• کارمزد تراکنش: کارمزدها ثابت نیستند و با میزان شلوغی شبکه تغییر می‌کنند. ارتقای SegWit ظرفیت مؤثر بلاک را افزایش داد و شبکه‌ی لایتنینگ به‌عنوان لایه‌ی دوم، پرداخت‌های آنی با کارمزد بسیار پایین را ممکن کرده است.
• نقدشوندگی: بیت‌کوین بزرگ‌ترین دارایی بازار رمزارز است و تقریباً در همه‌ی صرافی‌های معتبر معامله می‌شود؛ نسبت حجم معاملات روزانه به ارزش بازار آن قابل‌توجه است و نقدشوندگی بالایی دارد. با این حال، بازار آن هنوز کوچک‌تر از بازارهای سنتی مانند طلاست و سفارش‌های بسیار بزرگ می‌توانند اثر نامتناسبی بر قیمت بگذارند.
• حاکمیت: تغییرات پروتکل نیازمند اجماع گسترده میان کاربران، استخراج‌کنندگان و توسعه‌دهندگان است. رویکرد توسعه محافظه‌کارانه و مبتنی بر سازگاری با نسخه‌های قبلی است و ارتقاهایی مانند SegWit (۲۰۱۷) و Taproot (۲۰۲۱) در قالب سافت‌فورک اجرا شده‌اند.

نوسان قیمت و مسئولیت نگهداری کلید خصوصی — عرضه‌ی ثابت در کنار تقاضای متغیر، بازار ۲۴ ساعته و حساسیت به رویدادهای کلان اقتصادی و تصمیم‌های نظارتی باعث می‌شود قیمت بیت‌کوین نوسان زیادی داشته باشد. از سوی دیگر، هرکس کلید خصوصی را در اختیار دارد مالک دارایی است؛ گم شدن کلید یا عبارت بازیابی به از دست رفتن دائمی و برگشت‌ناپذیر دارایی می‌انجامد و تجربه‌ی سقوط صرافی‌هایی مانند Mt.Gox و FTX نشان داد نگهداری بلندمدت در صرافی ریسک جداگانه‌ای دارد. این متن توصیه‌ی مالی نیست.